นอกจากเด็กแร่ขายโปสเตอร์แล้วอาชีพที่ดูจะนิยมสำหรับชาวเขมรกรณีเป็นผู้ใหญ่แล้วคือ รับถ่ายรูปโพลารอยด์ให้กับนักท่องเที่ยวสนนราคาก้อแผ่นละ50บาท ซึ่งเค้าจะเดินตามนักท่องเที่ยวชักชวนให้ถ่ายรูปมุมนั้นมุมนี้หากคุณไม่ถ่ายก็ไม่เป็นไรเค้าพร้อมจะเดินตามคุณแนะนำคุณไปตลอดทางจนถึงบนเขา ทั้งนี้เนื่องจากมีชาวเขมรยึดอาชีพนี้กันเยอะหากเค้าได้นักท่องเที่ยวที่ยอมถ่ายรูปให้เค้าสักรูปสองรูปก้อถือว่าคุ้มแล้ว อีกอย่างเค้ายังได้เรียนรู้ภาษาต่างๆไม่ว่าจะเป็นภาษาไทยหรือต่างประเทศจากนักท่องเที่ยวมันเป็นกำไรที่เค้าสามารถนำไปใช้ในอาชีพต่อไป และแล้วเราก็ไม่พ้นได้หนุ่มน้อยชาวเขมรที่รับจ้างถ่ายรูปโพลารอยด์นี่แหละเป็นไกด์นำเที่ยว ระหว่างทางที่เดินไปเค้ายังได้เล่าถึงสภาพชีวิตความเป็ฆไหนอยู่ของชาวกัมพูชาว่ายังมีความเป็นอยู่ที่แร้นแค้นลำบากกันไปทั่ว ตัวเค้าเองเรียนถึงแค่ระดับมัธยมปลายก็ต้องออกมาหางานทำเพื่อเลี้ยงตัวเองและครอบครัวโดยเสียตังส์ไปนั่งเรียนฝึกพูดสนทนาภาษาไทยอยู่ประมาณ2เดือนก่อนจะมาทำอาชีพนี้ ภาษาไทยของเรากลายเป็นภาษาที่ชาวกัมพูชาสนใจที่จะเรียนรู้พอๆกับภาษาอังกฤษ ในอนาคตมันคงไม่แปลกหากคุณได้ไปเที่ยวประเทศต่างๆแถบอินโดจีนใกล้บ้านเราไม่ว่าจะ ลาว กัมพูชา พม่า หรือเวียดนาม สามารถพูดคุยสื่อสารกับคนในประเทศนั้นด้วยภาษาไทยของเราที่แหละ ใครที่จะมารับจ้างถ่ายรูปบนเขาพระวิหารจะต้องเสียค่าใช้จ่ายให้แก่เจ้าหน้าที่ทางการตกประมาณคนละ ๒๐๐๐ บาทต่อเดือน คิดแล้วก้อไม่ใช่น้อยที่เดียวหากเทียบกับรายได้ที่จะได้ อีกทั้งยังคู่แข่งชาวเขมรที่ทำอาชีพนี้ด้วยกันซึ่งนับวันน่าจะเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

จากบันไดขั้นแรกถึงปราสาทชั้นที่ ๑ ซึ่งเหลือเป็นแค่ซากปรักหักพักไปแล้วเล่นเอาเหงื่อตกเหมือนกันเพราะทางขึ้นค่อนข้างชันและอากาศค่อนข้างร้อน ใครมาเที่ยวอย่าลืมพกร่มหรือหมวกใบโตๆมาด้วยละกัน พื้นที่รอบเขาพระวิหารแม้จะเปิดให้นักท่องเที่ยวได้เข้าชมแต่ก็ยังถือเป็นพื้นที่อันตราย เนื่องจากยังมีกับระเบิดหลงเหลือรอบๆในพื้นที่อยู่อีกมาก ป้ายประกาศห้ามเดินออกนอกเส้นทางปักบอกเขตอันตรายมีให้เห็นตลอดระยะทางแม้แต่ระยะใกล้ๆห่างทางเดินออกไปไม่กี่เมตรก็ยังมีเจ้าหน้าที่กำลังทำงานตรวจหากับระเบิดกันอยู่ จากปราสาทขั้นที่ ๑ ก็จะเป็นทางเดินเรียบยาวไปจนถึงปราสาทขั้นที่ ๒ ก่อนขึ้นประสาทขั้นที่ ๒ เราจะพบ สระน้ำหรือบาราย ในภาษาเขมร ลักษณะเป็นสระน้ำสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดย่อมขอบสระมีบันไดหินลงไปเป็นขั้นๆสวยงามชาวเขมรสมัยโบราณก็ช่างคิดอย่างงี้เวลาใช้งานลงไปตักน้ำทำอะไรก็สะดวกเวลาน้ำลดระดับลงก็ไม่ต้องกลัวลื่นไถลตกน้ำ

ตัวปราสาทชั้นที่ ๒ อยู่ในลักษณะหลงเหลือแค่ตัวโครงปราสาทเพดานข้างบนอะไรต่างพังไปหมดแล้วเทียบกับปราสาทหินเขาพนมรุ้งหรือปราสาทหินพิมายแล้วของเราสภาพสมบูรณ์กว่าเยอะดีกว่าเยอะ เมื่อเดินผ่านปราสาทมาก็จะเป็นทางเดินไปยังปราสาทชั้นที่ ๓ สิ่งที่สะดุดตาผมที่ปราสาทชั้นนี้คงจะเป็นปืนใหญ่สภาพชำรุดแล้วตั้งอยู่บริเวณด้านข้างปราสาท หากดูวิถีปากกระบอกปืนใหญ่จะเห็นว่าเล็งมาทางหน้าผามออีแดงนั่นเอง มันทำให้นึกถึงบรรยากาศความตึงเครียดระหว่างไทยกับทางกัมพูชาที่เกิดขึ้นในอดีต ถ้าเราลองมานั่งดูข่าวที่ผ่านมาจะพบว่านับตั้งแต่กัมพูชามีกรณีพิพาทเรื่องเขาพระวิหารกับไทยตั้งแต่ปีพ.ศ.๒๕๐๕ เขาพระวิหารพึ่งเปิดให้ขึ้นไปชมเมื่อปี ๔๑ ไม่กี่ปีมานี่เอง

บริเวณห้องทางด้านซ้ายของปราสาทชั้นที่๓ว่ากันว่าเป็นห้องของบรรดาสนมของกษัตริย์ขอมในสมัยโบราณเมื่อผ่านมานับพันปีงานนี้ก็ต้องนั่งหลับตานึกจินตนาการเอาเองละครับว่าในสมัยก่อน เลยจากปราสาทหลังที่ ๓ไปสักพักก็จะถึงปราสาทหลังที่ ๔ ซึ่งเป็นปราสาทชั้นสุดท้ายที่อยู่สูงสุดของยอดเขาพระวิหาร เมื่ออยู่บนยอดเขาสูงสุดจึงมีเทวลัยตั้งอยู่กลางของปราสาทถือเป็นจุดกึ่งกลางของจักรวาลตามความเชื่อของศาสนาพราหมณ์ืที่เข้ามามีอิทธิพลต่อขอมในสมัยโบราณ นอกจากนี้ยังมี บรรณาลัย ซึ่งก็คือห้องสมุดสำหรับเก็บตำราต่างๆอยู่บริเวณใกล้เคียงกัน ด้านหลังของปราสาทก็จะเป็นจะเป็นหน้าผาสูงมองเห็นพื้นที่เบื้องล่างซึ่งเป็นเขตดินแดนติดต่อกัน ๓ ประเทศ คือ ไทย ลาว และ กัมพูชา

ข้อมูลเพิ่มเติม : เขาพระวิหาร หรือภาษาเขมร เรียกว่า “เปรี๊ยะวิเฮียร์” เป็นบริเวณสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของคนพื้นเมืองสมัยก่อนกษัตริย์ชัยวรมันที่๒ ได้กำหนดเขตบริเวณนี้และเรียกชื่อว่า “ภวาลัย” ภายหลังปรากฏชื่อในจารึกภาษาสันสกฤตว่า “ศรีศิขรีศวร” หมายความว่า “ผู้เป็นใหญ่แห่งภูเขาอันประเสริฐ” ซึ่งมีเทวสถานขนาดใหญ่มีความยาวประมาณ ๙๐๐ เมตร ประกอบด้วยปราสาท ๔ ชั้น แต่ละชั้นตั้งอยู่บนแนวเขาที่เป็นเนินสูงลดหลั่นกันขึ้นไปตามลำดับทั้ง ๔ ชั้น ทางเดินระหว่างชั้นของปราสาทได้อาศัยแผ่นศิลาบนผิวพื้นภูเขานั้นเป็นแนวถนนและขั้นบันได โดยตกแต่งให้มีระดับต่อเนื่องกันจนถึงยอดสูงสุดอันเป็นที่ตั้งของปราสาทชั้นที่ ๔ ซึ่งเป็นปราสาทองค์ประธานอยู่ชิดกับหน้าผา สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ๖๕๗ เมตรจากหลักฐานที่ปรากฏในจารึกแสดงว่าเขาพระวิหารแห่งนี้เป็นศิวะสถานสร้างขึ้นในระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๑๕ และต่อมาในพุทธศตวรรษที่ ๑๖-๑๗ได้มีการสร้างเสริมเพิ่มเติมโดยลำดับจนสำเร็จในรัชกาลพระเจ้าสุริยวรมันที่ ๒ซึ่งเป็นผู้ให้บันทึกคำประกาศของทางราชการไว้บนแผ่นศิลาจารึก จากหลักฐานต่างๆ คาดว่าสร้างในปี พ.ศ.๑๔๓๒-๑๔๔๓ ในสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่๑ เพื่อใช้เป็นสถานที่สักการะตามความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์

ปราสาทเขาพระวิหารแห่งนี้เดิมเคยอยู่ในความปกครองดูแลของไทยและกรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ ๑๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๘๓ ปัญหาการแย่งชิงเขาพระวิหารระหว่างไทยกับกัมพูชาเริ่มตั้งแต่ปี ๒๔๕๐ จักรวรรดินิยมฝรั่งเศสได้อาศัยแสนยานุภาพทางทหารบีบให้รัฐบาลสยามยอมเขียนแผนที่กำหนดให้เขาพระวิหารอยู่ในดินแดนของกัมพูชา ในการทำสนธิสัญญาเพิ่มเติม ทั้งๆ ที่ไม่ว่าจะตามสนธิสัญญาเดิม พ.ศ.๒๔๔๗ หรือตามสภาพภูมิศาสตร์กำหนดให้อยู่ในดินแดนของไทยอย่างชัดเจนการเจรจาต่อรองกันจนกระทั่งยืดเยื้อมาหลายยุคการปกครอง จนวันที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๐๒ รัฐบาลเจ้านโรดมสีหนุแห่งกัมพูชา ภายใต้การหนุนหลังของฝรั่งเศสได้ยื่นฟ้องต่อศาลโลกขอให้ไทยถอนกองกำลังทหารออกจากเขาพระวิหารและขอให้ศาลชี้ขาดว่าอธิปไตยเหนือเขาพระวิหารนั้นเป็นของเขมร คนไทยตอนนั้นช่วยกันบริจาคคนละ๑บาทเป็นค่าใช้จ่ายให้ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช นำคณะทนายความไปต่อสู้ในศาลโลก ประเทศเนเธอรแลนด์ แต่ผลที่สุดใน ศาลโลกตัดสินยกเขาพระวิหารให้เป็นของกัมพูชา โดยอ้างแผนที่ฉบับแก้ไขเป็นหลักฐานสำคัญทำให้ตั้งแต่วันที่ ๑๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๕ เป็นต้นมาได้เปลี่ยนไปอยู่ภายใต้การปกครองดูแลของประเทศกัมพูชาสืบมาจนถึงปัจจุบัน